PHÁT HIỆN BỆNH KHẢM VIRUS TRÊN HỌ BẦU BÍ (CGMMV) BẰNG PHƯƠNG PHÁP DAS- ELISA

1. Tính cấp thiết

Sản xuất nông nghiệp ở nước ta hiện nay ngày càng phát triển và đã đạt được những thành tựu to lớn về năng suất cũng như chất lượng nông sản. Tuy vậy, năng suất nông sản vẫn còn bấp bênh theo từng vụ, từng năm do ảnh hưởng của thời tiết, thiên tai, dịch hại mà đặc biệt là do các bệnh hại, trong đó bệnh virus gây thiệt hại đáng kể. Bệnh virus thực vật làm cho cây trồng bị thoái hóa, giảm sức sống, dần tàn lụi, thậm chí có thể hủy diệt nhanh chóng những diện tích lớn trong sản xuất trồng trọt. Bệnh không những làm giảm năng suất cây trồng mà còn làm giảm chất lượng của các sản phẩm nông nghiệp. Virus ký sinh bắt buộc trong tế bào cây ký chủ vì vậy khi tế bào bị hủy hoại, chết, virus mới bị mất hoạt tính, nên virus có khả năng lây lan rất lớn bằng nhiều phương thức khác nhau. Vì vậy, đây là một loại bệnh gây hại toàn diện và rất nguy hiểm cho ngành trồng trọt ở nước ta cũng như trên thế giới. Virus thực vật xâm nhập vào cây khỏe mạnh hoặc truyền lan sang đời sau của cây trồng bằng nhiều con đường khác nhau, hoặc nhờ môi giới truyền bệnh (vector) hoặc không nhờ môi giới truyền bệnh. Có thể chia cách truyền bệnh của virus thực vật làm hai nhóm: sự truyền bệnh virus không nhờ môi giới (qua nhân giống vô tính thực vật bằng phương pháp giâm hom, chiết, ghép…, nuôi cấy mô; qua hạt giống và qua phấn hoa; và virus truyền bệnh bằng cơ học, tiếp xúc qua vết thương trong quá trình chăm bón, thu hái) và sự truyền bệnh virus bằng môi giới (vector) qua côn trùng (rệp, bọ rầy, bọ phấn…), nhện, tuyến trùng, nấm (nấm Olipidium, Polymyxa, Spongospora…), dây tơ hồng.

Trong số các cây trồng nông nghiệp ở Việt Nam cũng như trên thế giới, các cây họ bầu bí (Cucurbitaceae) là một họ thực vật bao gồm dưa hấu (Citrullus lanatus), dưa chuột (Cucumis sativus), dưa lưới (Cucumis melo), bí đao (Benincasa hispida), bầu (Lagenaria siceraria), mướp đắng (Momordica charantia), bí (Cucurbita pepo)… Các sản phẩm rau quả từ các loài cây trồng thuộc họ Bầu bí luôn đóng vai trò quan trọng trong tổng sản lượng rau quả hàng hóa của ngành nông nghiệp Việt. Các biểu hiện nhiễm virus của cây trồng thuộc họ Cucurbitaceae không đặc trưng, nên khó xác định được loại virus mà cây trồng bị nhiễm. Trong đó, tác nhân gây bệnh khảm virus trên họ bầu bí (CGMMV) được xem là tác nhân gây bệnh rất nghiêm trọng vì chưa có phương cách chữa trị hữu hiệu đối với bệnh CGMMV, bệnh CGMMV lây lan qua nhiều con đường khác nhau như hạt giống nhiễm bệnh, mầm bệnh có thể sống tiềm ẩn trong đất bị nhiễm do tàn dư cây trồng bị nhiễm bệnh vụ trước; mầm bệnh CGMMV có thể lưu tồn trong thời gian dài; lây nhiểm qua con đường nhựa cây khi thao táo lặt lá, bấm chèo, quấn ngọn; gốc ghép, mầm ghép nhiểm bệnh; nhiểm bệnh qua rể cây mọc trong đất bị nhiểm bệnh;  lây từ rể qua rể; mầm bệnh CGMMV có thể sống trong nước tưới, dung dịch phân bón rồi gây bệnh; nhựa cây, đất bị nhiểm dính vào tay nhân công, xe cộ, dụng cụ, quần áo, giày ủng,…; các loại côn trùng có bộ hàm nhai cũng có thể truyền bệnh CGMMV. Nhưng phương thức lây lan bệnh CGMMV qua hạt giống bị nhiễm bệnh là con đường lây lan bệnh gây thiệt hại cho cây trồng nhiều nhất. Do đó khi xuất-nhập khẩu hạt giống đều phải trải qua kiểm dịch nghiêm ngặt. Vì thế việc sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán tác nhân virus CGMMV gây bệnh trên các loài cây thuộc họ bầu bí có độ chính xác cao là rất cần thiết.

2. Kết quả nghiên cứu

Sau quá trình thực hiện, nghiên cứu đã đạt được các kết quả như sau:

  • Thu thập được 100 mẫu mô lá non của bầu, bí, dưa lưới có các triệu chứng bệnh khảm virus trên bầu bí dưa (CGMMV) (lá non có triệu chứng gân trong và bị nhăn nhúm; lá già có lốm đốm mất mầu xanh không đồng đều hay bị khảm, nhợt nhạt, vang hay gần như trắng bạch tạng; lá thường bị biến dạng) tại Khu NNCNC (Hình 1).

Hình 1. Biểu hiện triệu chứng bệnh khảm trên cây Dưa lưới

  • Thu thập 100 mẫu hạt giống dưa, bầu, bí lưới tại Khu NNCNC
  • Xây dựng quy trình tách chiết RNA virus trên mô lá non, hạt giống bầu, bí, dưa lưới
  • Đã tối ưu được quy trình phát hiện bệnh khảm virus trên hạt giống bầu bí dưa (CGMMV) bằng phương pháp RT-PCR
  • Sau khi thu thập 200 mẫu (100 mẫu hạt giống và 100 mẫu mô lá cây con) của bầu bí dưa, tiến hành ly trích RNA theo quy trình đã tối ưu và thực hiện phản ứng RT-PCR. Tiếp theo, thực hiện phản ứng RT-PCR theo quy trình đã tối ưu đã sàng lọc được các 15 mẫu hạt giống và 15 mẫu mô lá non của dưa lưới dương tính với virus CGMMV (Hình 2).

Hình 2. Kết quả điện di khảo sát các mẫu hạt giống và mô lá non dưa lưới nhiễm virus CGMMV bằng phương pháp PCR với các cặp mồi (CGMMVMP Fl/ CGMMV3'UTR Rl); (CGMMVMP-1/CGMMVMP-2); (CGMMVCP-1/ CGMMV CP-2) Giếng 1- 15: Mẫu hạt giống; Giếng 16-30: Mẫu mô lá non dưa lưới; M. Thang DNA

  • Đã thiết lập được quy trình phát hiện bệnh khảm virus trên bầu bí dưa (CGMMV) bằng kỹ thuật DAS-ELISA
  • Ứng dụng quy trình DAS-ELISA đánh giá mức độ bị bệnh khảm virus (CGMMV) trên hạt giống bầu bí dưa, cũng như xác định sự có mặt của virus CGMMV trên hạt giống dưa lưới và mô lá non dưa lưới đã tiến hành kiểm tra 15 mẫu hạt giống dưa lưới và 15 mẫu lá (mô) non dưa lưới thu thập tại nhà màng Khu NNCNC cho thấy tất cả các mẫu đều dương tính với virus CGMMV (Hình 3). Kết quả này phù hợp với kết quả sàng lọc mẫu dương tính bằng phản ứng RT-PCR. Vì vậy, quy trình phát hiện bệnh khảm virus trên hạt giống bầu bí dưa (CGMMV) bằng kỹ thuật DAS-ELISA có thể ứng dụng để phát hiện mẫu mô và hạt giống nhiễm virus này.

Hình 3. Kết quả kiểm tra virus gây bệnh CGMMV nhiễm trên mẫu 30 mẫu dưa lưới (15 mô lá và 15 hạt giống) bằng phương pháp DAS - ELISA (a. 60 phút; b. 90 phút) A1- A5: chứng âm; H1-H5: chứng dương; B1-B5, C1- C5, D1- D5, E1- E5, F1-F5, G1-G5, H1-H5: mẫu mô và hạt giống dưa lưới 

Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao 

 

 

 

Bài Viết Cùng Chủ Đề

Hoạt động nghiên cứu Thủy sản

Triển khai, ứng dụng, chuyển giao và tư vấn các kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ mới có tính ứng dụng trong thủy sản. Đào tạo nhân lực khoa học, công ng...

Xem Thêm

TRỒNG NẤM BÀO NGƯ TẠI NHÀ

Ngoài giá trị thực phẩm, nấm bào ngư còn rất bổ dưỡng. Đây là một loại thực phẩm ít calo, chứa nhiều chất dinh dưỡng như protein, vitamin B, khoáng chất và là n...

Xem Thêm

Kỹ thuật nuôi trồng nấm linh chi ở Việt Nam

Ở thời điểm khởi đầu, linh chi có tổng sản lượng từ 5 - 6 tấn một năm, và con số ấy tăng theo từng năm. Đặc biệt trong những năm gần đây tổng sản lượng đã gia t...

Xem Thêm

Chuyển giao mô hình trồng dưa lưới tại Công ty TNHH Nông nghiệp Công nghệ cao Vườn Xanh Việt

Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao đã thực hiện chuyển giao công nghệ trồng dưa lưới trong nhà màng áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt đến...

Xem Thêm

Xuyên tâm liên – vị thuốc quý trong y học cổ truyền

Xuyên tâm liên có gọi khác là cây công cộng, hùng bút, nguyên cộng, lam khái liên, cây lá đắng, khô đảm thảo, nhất kiến kỷ. Tên khoa học là Andrographis panicul...

Xem Thêm

Nấm mối đen - Những điều chưa biết?

Nấm mối đen còn chứa oudenone một chất hóa học có tác dụng điều trị và ức chế các khối u ác tính phát sinh trong mô tế bào...

Xem Thêm