Phát triển cây giống chất lượng cao từ công nghệ nuôi cấy mô

Nghị quyết Đại hội Đại biểu lần thứ 10 (nhiệm kỳ 2015 - 2020) Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh đã xác định sẽ tập trung “Phát triển nông nghiệp đô thị hiện đại, hiệu quả, bền vững theo hướng nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, là trung tâm sản xuất giống cây trồng, giống vật nuôi có năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng cao, an toàn của khu vực, bảo vệ môi trường và đáp ứng tốt hơn nhu cầu về rau sạch, hoa tươi, cá kiểng, sữa của thị trường và gắn với phát triển du lịch mang đặc trưng thành phố”.

UBND TP.HCM cũng đã phê duyệt Chương trình Phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến năm 2025. Đây là một trong những giải pháp góp phần tích cực vào chương trình xây dựng nông thôn mới và tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Trong vài năm trở lại đây, nhiều mô hình trồng hoa, cây cảnh tại Tp HCM đã phát triển cả về số lượng và quy mô, ứng dụng kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, mang lại hiệu quả kinh tế cao, tập trung chủ yếu vào các đối tượng như hoa lan, hoa mai, hoa kiểng lá, bonsai. Điển hình như mô hình trồng lan Mokara cắt cành của  HTX hoa lan Huyền Thoại, qui mô 4 ha tại xã An Nhơn Tây, huyện Củ Chi, lợi nhuận ước khoảng 4 tỷ đồng/năm hiện đang mở rộng diện tích 20 ha.

Tính đến tháng 8 năm 2018, diện tích hoa, cây kiểng của Tp HCM đạt 2.152 ha, trong đó, lan: 367 ha, hoa nền: 621 ha, kiểng - bonsai: 560 ha.

Chương trình phát triển hoa lan cây cảnh của thành phố hiện nay tập trung chủ yếu vào nhóm hoa lan. Diện tích trồng lan đang gia tăng rất nhanh vì cho hiệu quả kinh tế cao, phù hợp với nền nông nghiệp đô thị, chính vì vậy nhu cầu về nguồn cây giống có chất lượng cao, ổn định của người dân cũng ngày một tăng cao.

Ngày nay phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật đã hướng về những ứng dụng thực tiễn, vì nó liên hệ mật thiết với các giống cây trồng. Các nhà thực vật học đã áp dụng phương pháp này với mục đích sau.

Tạo một quần thể lớn và đồng nhất trong một thời gian ngắn, với diện tích thí nghiệm nhỏ, có điều kiện hóa lý kiểm soát được.

Tạo được nhiều cây con từ mô và cơ quan của cây (lóng, thân, phiến lá, hoa, hạt phấn, chồi phát hoa…) mà ngoài thiên nhiên không thực hiện được.

Làm sạch nguồn virus cho cây bằng cách cấy mô phân sinh ngọn.

Cải tiến các giống cây trồng bằng công nghệ sinh học (Dương Công Kiên, 2002).

Hình 1: Khu huấn luyện cây của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Tình hình hoạt động nuôi cấy mô thực vật trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Trên địa bàn Tp HCM hiện có khoảng 24 tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nuôi cấy mô thực vật, chủ yếu là các viện, trường nghiên cứu có kết hợp sản xuất (15 cơ sở) và các công ty, cơ sở sản xuất (9 cơ sở) với tổng sản lượng hàng năm khoảng 15,9 triệu cây giống cấy mô các loại.

Hình 2: Phòng cấy vô trùng của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Hoa lan là chủng loại cây được sản xuất chủ yếu trong lĩnh vực nuôi cấy mô thực vật. Trên địa bàn Tp HCM hiện có khoảng 13 tổ chức, cá nhân sản xuất cây giống hoa lan nuôi cấy mô với sản lượng sản xuất hàng năm đạt khoảng 12,6 triệu cây giống nuôi cấy mô, chiếm 79,1% tổng sản lượng cây giống nuôi cấy mô được sản xuất hàng năm tại Thành phố.

Hình 3: Lan Ngọc điểm của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Trong đó:

Lan Dendrobium được sản xuất nhiều nhất, với sản lượng hàng năm đạt khoảng 10,5 triệu cây giống nuôi cấy mô, chiếm 83,9% sản lượng cây giống hoa lan nuôi cấy mô tại Thành phố.

Hình 4: Lan  Dendrobium của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Lan Hồ điệp: sản lượng hàng năm đạt 520.000 cây giống nuôi cấy mô, chiếm 6,5 % sản lượng cây giống hoa lan nuôi cấy mô tại Thành phố.

Hình 5: Lan  Hồ Điệp của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

 

Các loại lan khác như Mokara, Ngọc điểm,… hàng năm đạt 1,5 triệu cây giống.

Hình 6: Lan  Vũ nữ của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Tuy nhiên các cơ sở nuôi cấy mô thực vật thường gặp khó khăn là thiếu các loại giống cây trồng mới có năng suất, chất lượng cao, giá cả các loại giống còn cao.

Về kỹ thuật: các cơ sở là các hộ sản xuất cá thể, các doanh nghiệp khi bắt đầu tham gia hoạt động nuôi cấy mô đều gặp khó khăn về kỹ thuật như: thao tác cấy mô, kỹ thuật pha môi trường còn sai sót, điều kiện vô trùng không đảm bảo dẫn đến cây giống nuôi cấy mô bị nhiễm bệnh và tỷ lệ sống của cây con ngoài vườn ươm thấp.

Về tiêu thụ: tình hình tiêu thụ các loại cây giống nuôi cấy mô còn chưa ổn định do người nông dân có tâm lý ưa chuộng các giống cấy mô nhập nội của Thái Lan, Đài Loan hơn các sản phẩm cây giống sản xuất trong nước.

Về vốn đầu tư: do chi phí đầu tư cơ sở vật chất, máy móc, thiết bị cao nên các hộ sản xuất cá thể, các doanh nghiệp bắt đầu tham gia lĩnh vực nuôi cấy mô thực vật thường gặp khó khăn về vốn đầu tư.

Tình hình sản xuất và chuyển giao giống cây cấy mô tại Trung tâm Nghiên cứu và phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Trung tâm nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh là đơn vị sự nghiệp có thu trực thuộc Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao, được thành lập theo Quyết định số 5938/QĐ-UBND ngày 22/11/2005 của UBND Tp.HCM, nhằm hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Từ khi thành lập đến nay, Trung tâm luôn chú trọng công tác nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện quy trình nhân giống nhiều loại cây trồng có giá trị (hoa lan, cây cảnh, cây dược liệu,..) bằng phương pháp Nuôi cấy mô tế bào thực vật. Với sự đầu tư đầy đủ về cơ sở vật chất như hệ thống phòng cấy vô trùng, phòng nuôi cây, phòng pha hấp môi trường và các trang thiết bị được đầu tư đồng bộ, hoạt động ổn định, trong những năm qua, trung tâm đã đạt được một số kết quả về nghiên cứu và chuyển giao cây giống cấy mô như sau:

Nhóm hoa lan: đây được coi là nhóm giống chủ lực và trung tâm luôn chú trọng trong công tác nghiên cứu hoàn thiện quy trình và chuyển giao cây giống. Cụ thể đã hoàn thiện quy trình nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô của các giống hoa lan chủ lực như: Dendrobium (Dendrobium nhập nội, Dendrobium nắng, hoàng thảo rừng,..), Hồ điệp, Mokara, vũ nữ, Hoàng hậu, Ngọc điểm, Thiên nga, Cattleya, Brassavola; Renanthera red,…cung cấp ổn định hàng trăm ngàn cây giống/năm cho các hộ dân và nhà vườn ở khu vực Tp HCM, Bình Dương, Vĩnh Long, Bảo Lộc,…

Nhóm hoa nền, kiểng lá, cây thủy sinh: Đã nghiên cứu xây dựng quy trình nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô một số giống hoa, kiểng lá như hoa đồng tiền, hoa chuông, dạ yên thảo, cung đàn xanh, đế vương đỏ, cây thủy sinh tiêu thảo, diệp tài hồng. Ứng dụng kết quả của các nghiên cứu này đã chuyển giao được hơn 5.000 cây hoa chuông nuôi cấy mô phục vụ mô hình hoa nền tại Trung tâm và cung cấp cho ông Phạm Văn Tiến ở Phú Yên, cung cấp cây giống Cung đàn xanh cho công ty Phan Nam ở An Giang.

Hình 7: Cây giống hoa đồng tiền của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Nhóm cây dược liệu: Đã nghiên cứu và xây dựng được quy trình nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô và đang duy trì nguồn mẫu in vitro một số cây dược liệu quý như đảng sâm, xạ đen, lan kim tuyến, giảo cổ lam, đinh lăng lá nhỏ, ba kích tím, thạch hộc tía, trinh nữ hoàng cung, dây thìa canh, tam thất, Nưa Konjac …Trong đó đã cung cấp 2.000 cây thạch hộc tía cho ông Đặng Kim Hội (Tp HCM), cung cấp và chuyển giao hơn 3.000 cây Đinh lăng và 5.000 cây lan kim tuyến nuôi cấy mô phục vụ mô hình cây dược liệu của Trung tâm.

Một số cây trồng khác: trung tâm cũng đã hoàn thiện quy trình và đưa vào sản xuất chuyển giao cây giống cấy mô của một số cây trồng khác như chuố laba, cây bẫy kẹp, cây dứa kiểng, thanh long,…

Hình 8: Phòng hấp môi trường để nhân giống cây của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Năng lực cung cấp cây giống cấy mô của Trung tâm Nghiên cứu và phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao Tp HCM

STT

Chủng loại

Năng lực cung cấp

(cây/năm)

I

Nhóm Hoa lan, cây cảnh

 

1

Lan Dendrobium (Dendrobium nhập nội, dendrobium nắng)

500.000

2

Lan Hồ điệp

50.000

3

Lan Mokara

50.000

4

Lan Ngọc điểm

20.000

5

Lan Giả hạc

200.000

6

Lan khác (Vũ nữ, thiên nga, hoàng hậu, Renanthera, lan kiếm,…)

10.000

7

Cây hoa chuông

50.000

8

Cây Đế vương đỏ

5.000

9

Cây Cung đàn xanh

10.000

II

Nhóm cây dược liệu

 

1

Lan kim tuyến

30.000

2

Xạ đen

1.000

3

Đinh lăng lá nhỏ

5.000

4

Giảo cổ lam

5.000

5

Ba kích tím

2.000

6

Thạch hộc tía

10.000

III

Nhóm cây trồng khác

 

1

Chuối

30.000

2

Cây thủy sinh (tiêu thảo)

10.000

 

 

Hình 9: Phòng nuôi cây giống của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp công nghệ cao

Hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm

  • Tổ chức và thực hiện các lớp đào tạo ngắn hạn, dài hạn về kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật cho tổ chức, cá nhân có nhu cầu.
  • Đưa sản phẩm cây cấy mô trưng bày, giới thiệu ở các hội thảo, hội chợ, triển lãm.
  • Thường xuyên liên lạc và lắng nghe các phản hồi của khách hàng để có giải pháp nghiên cứu môi trường nuôi cấy, tuyển chọn nguồn giống phong phú để đáp ứng nhu cầu của khách hàng và nâng cao chất lượng của cây giống nuôi cấy mô.

Phương hướng hoạt động

Tiếp tục sưu tập, chọn lọc, lai tạo và chọn tạo giống hoa lan cây cảnh mới nhằm chọn tạo các giống hoa lan, cây cảnh có phẩm chất tốt, phù hợp với điều kiện sản xuất hoa kiểng của Tp HCM và các tỉnh lân cận, thỏa mãn nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng.

Nghiên cứu xây dựng và hoàn thiện quy trình nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô Tế bào thực vật các loại hoa lan, cây kiểng, cây dược liệu và các loại cây trồng có giá trị khác.

Sản xuất và cung cấp cây giống theo hợp đồng đặt hàng của người dân và các đơn vị có nhu cầu. Tập trung phát triển các loại cây trồng có giá trị cao, dự kiến cung cấp khoảng 1 triệu cây giống cấy mô/năm.

Giải pháp thực hiện:

  • Thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học có tính ứng dụng cao.
  • Nghiên cứu cải tiến quy trình và điều kiện nuôi cấy trong sản xuất.
  • Thường xuyên nắm bắt thị trường và nhu cầu của khách hàng, tiếp nhận các phản hồi của khách hàng để nâng cao chất lượng cây giống.

Tăng cường công tác giới thiệu, quảng bá sản phẩm thông qua hội chợ, hôi thảo, triển lãm,…

Bài Viết Cùng Chủ Đề

Nghiên cứu xây dựng quy trình nhân giống in vitro địa lan Hương cát cát (Cymbidium Golden Elf)

Trong nghiên cứu này, chồi non có chiều dài 7-8 cm được sử dụng làm vật liệu khởi đầu. Sau khi khử trùng, mẫu được nuôi trên môi trường MS có bổ sung BA 1,5 mg/...

Xem Thêm

Nghiên cứu quy trình nhân giống in vitro hai giống dứa kiểng Thơm son (Ananas bracteatus) và Long phụng (Ananas comosus)

Đề tài nghiên cứu xây dựng qui trình nhân giống in vitro hai giống dứa kiểng Thơm Son (Ananas bracteatus) và Long Phụng (Ananas comosus), tạo cây con trực tiếp ...

Xem Thêm

Khảo sát khả năng phát sinh Protocorm like bodies trực tiếp từ phát hoa cây lan Renanthera sp.

Renanthera là một trong những giống lan cao cấp ở Việt Nam, cây có giá trị cao, phát hoa cứng cáp, phân nhánh nhiều và lâu tàn. Mục đích của nghiên cứu này là t...

Xem Thêm

Nghiên cứu quy trình nhân giống in vitro cây Diệp tài hồng lá đỏ (Ludwigia repens rubin) và cây Diệp tài hồng lá táo (Ludwigia natans)

Đề tài nghiên cứu xây dựng quy trình nhân giống in vitro cây diệp tài hồng lá đỏ (Ludwigia repens Rubin) và cây diệp tài hồng lá táo (Ludwigia natans), tạo chồi...

Xem Thêm